Prikkels voor de grijze massa

In het eerste uur van het nieuwe jaar betrapte ik mezelf er op dat ik velen vooral een jaar wenste met veel leuke kleine en behapbare dingetjes. Dingetjes die jezelf in de hand hebt. Een wens die ik niet vooraf bedacht had. De wens kwam bij me op. Misschien wel doordat we al uren in en onder het In het eerste uur van het nieuwe jaar betrapte ik mezelf er op dat ik velen vooral een jaar wenste vuurwerk zaten. Prachtig maar wel heel lang en heel veel. Een uur eerder hadden we Peter Pannekoek uitgezet. De snelheid van opeenvolgende grappen en bemerkingen wedijverde slechts met z’n geschreeuw waardoor er weinig ruimte was om even te grinniken want direct door naar het volgende.

Eergisteren lunchte ik met mijn broers. Eén van beide verzuchtte ‘Veruit de meeste mensen zijn niet wakker’ waarbij hij de krant van die dag opzij legde. Ik beaamde dit en deed er nog een schep bovenop door te zeggen dat inmiddels heel veel personen, kranten en andere media de laatste jaren dat gedrag beloonde omdat men kennelijk aanneemt dat de meeste kijkers en luisteraars binnen 20 seconden een nieuwe kick of thrill willen. In plaats van het idee dat sommige mensen wakker willen worden.

Doorpratend kwamen we al snel op het punt dat het best eens zo zou kunnen zijn dat zeer velen niet alleen gelukkig worden van thrills maar zich heel ongelukkig gaan voelen wanneer ze de thrill langer dan 20 seconden missen. Alsof ze bang zijn dat ze daardoor van hun snelle brein (snel en zonder nadenken) naar hun langzame brein zouden gaan (langzamer met nadenken). Lees Kahnemans ‘Ons feilbare denken’.

Nog niet zo heel lang geleden begon Herman Finkers heel rustig met de op gewone geluidssterkte uitgesproken woorden ‘In Almelo is altijd wat te doen’ waarna hij een korte stilte liet vallen. Na ongeveer een seconde begon de zaal te lachen. Men ging er eens lekker voor zitten. En terecht. Lekker wachtend (….) op het vervolg. Een vervolg wat kwam én wat ook na de show bij menigeen bleef hangen. Net als de glimlach.

Was dit wat er allemaal door m’n hoofd speelde toen ik mensen vele leuke, kleine en behapbare dingetjes toewenste? Was dit wat ik dacht toen ik de titel ‘Minder, kleiner en fijner’ opschreef? Het zou zomaar kunnen. Ik vind het ook leuk om de moeite te nemen m’n langzame brein aan het werk te zetten. Net zo goed als ik het fijn vind wanneer mijn snelle brein niet altijd overladen wordt. Waarom ik talkshows bijna altijd oversla maar met veel genoegen onlangs luisterde naar Robert Dijkgraaf bij Eva Jinek.

Ik ben vaak tevreden maar ook vaak ontevreden. Die ontevredenheid heeft me het laatste jaar steeds vaker overvallen doordat m’n snelle brein te vaak overvallen werd door alles en iedereen. Dat ga ik vanaf nu minder laten gebeuren. Dagelijks ga ik meerdere malen ‘alles en iedereen’ even uitzetten. De tijd die ik daarmee uitspaar ga ik gebruiken voor kleiner en fijner.

Ik wens jullie allen het vermogen toe om voor jouzelf die keuzes te maken die jou het beste passen dit jaar.

Rob Franse, 3 januari 2026

Waarbij ik eigenlijk in plaats van Kerst ‘kerstdagen of periode’ zou moeten schrijven. Voor mij is die periode al aangebroken. Gisterenavond ging ik lekker vroeg naar bed. Mijn fantastische bed in mijn heerlijke huis. Met een lijf wat weer heel redelijk functioneert.

Mijn echtgenote was nog lekker met kerstdingetjes bezig, zittend tussen veel sfeerverlichting en kerstversiering. ‘Welterusten….’ zei ik. En daarachteraan ‘ik ben een beetje in de stemming van “welterusten kleine beer”, iets wat we eigenlijk als volwassenen altijd zouden moeten blijven doen….’ Hoe zou de wereld er uit zien wanneer we dat allemaal altijd deden voor het slapen gaan? Een boodschap die Pipo de Clown vroeger al had: ‘Dag vogels, dag bloemen’. Een soort dankjewel voor de dag en alvast een voornemen tot tevredenheid richting de volgende dag.

Ik heb wat heftige weken achter de rug. In die weken viel het me op hoe slecht wij mensen vaak zijn in waarnemen (kijken, luisteren, proeven, ..) mét aandacht. We laten ons vaak afleiden door veel verschillende moetjes waaronder natuurlijk de telefoon en alle berichtjes daarop maar vaak nog méér door ‘wat wijzelf vinden!’

Let maar eens op hoe vaak velen in een gesprek zeggen ‘maar even tussendoor’ of ‘ja maar’ of ‘daar ben ik het helemaal niet mee eens’.

Het viel mij deze week op naar aanleiding van wat misverstanden tussen vier personen waaronder ikzelf. Uiteindelijk bleek daar nog bij te komen dat sommigen van ons zaken niet (goed) gelezen hadden of ‘hadden aangenomen’. Daarop besloten we om bij de haard te gaan zitten en allen in rust ongestoord ons verhaal te vertellen zonder onderbrekingen.

Dat werkte, op maar liefst 2 manieren. Omdat men wist niet gestoord te worden kwam iedereen veel sneller to the point én de anderen luisterden veel beter doordat ze niet meer bezig waren te interrumperen. In ontspanning met aandacht waarnemen (waaronder luisteren). Je merkt al doende dat vele conclusies en oplossingen zich dan bijna als vanzelf aandienen!

Misschien ook iets voor politici? Zeker als het plenaire vergaderingen betreft? Of voor grotere gezelschappen tijdens het kerstdiner? Ontspannen luisteren. En proeven natuurlijk.

Bovenstaande gaat dus over gedrag. Ons gedrag. Veel meer dan dat het over kennis gaat. Of over wie er gelijk heeft. Kennis is iets wat je relatief snel kunt opdoen terwijl (goed of acceptabel) gedrag iets is wat je alleen maar kunt door het dagelijks ‘te beoefenen’. Kritisch te zijn, vooral op jezelf en waarnemen -waaronder luisteren- hoe men op jou reageert.

Laat het nou vooral gedrag zijn, veel meer dan kennis, waardoor mensen met elkaar overweg kunnen of juist niet. Zeker ook tijdens Kerst. Is het ‘dat maak ik zelf wel uit’ of ‘de meerderheid beslist’, misschien wel ‘de grootste schreeuwer’ of ‘diegene die altijd alle onvolkomenheden en onjuistheden ziet en daar over klaagt’?

Kortom, ik wens jullie allen aangenaam gedrag toe 😊

Rob Franse, 20 december 2025