Heel onwerkelijk. Gelukkig heb ik er nog nauwelijks ervaring mee. Ik hoop ook dat dit zo blijft. ‘Mijn’ fijne wereld heeft op dit moment nog weinig last van die andere wereld. Hoe anders is dat op dit moment in bijvoorbeeld de VS? Hoe is dat voor sommige andere Nederlanders? Hoe was dat in de jaren ’30 hier in Nederland?
M’n grootouders hebben mij destijds veel verteld. Toch zou ik hen juist nu in deze weken willen vragen wat zij vinden van de huidige ontwikkelingen. Wat ze herkennen. Wat we nu moeten doen en wat juist niet. Wat ík moet doen en kan doen.
Ik las het artikel van Daniel Ziblatt over de langzame ondergang van de Weimar republiek. Helaas las ik niets nieuws. Ook geen enkele geruststelling. En al helemaal niet wat ik zelf wel of niet zou moeten doen.
Is las Paul Krugman die anders dan een paar weken terug de kans op het redden van de democratie in de VS inmiddels op 60% schat. Dat voelt voor mij een beetje als een opluchting. Iets wat zou kunnen gebeuren. Zonder dat ik er iets aan bijdraag trouwens.
Voor dit moment kies ik er voor om in mijn eigen vertrouwde wereld te blijven leven en die te onderhouden én te versterken daar waar mogelijk. Omdat ik me wat betreft die andere wereld onmachtig voel probeer ik me daar een groot deel van de dag, ook in gedachten, aan te onttrekken (maar me wel te informeren). Een betere reactie weet ik momenteel níet te verzinnen.
Ik noem het zelfbescherming en zelfs verstandig maar het voelt vooral onmachtig. Omdat dit niet lekker voelt verzet ik met regelmaat de zinnen. Ik maak een ommetje, een praatje en ik luister. In de hoop dat niemand me straks vraagt wat mijn bijdrage was wanneer die andere wereld onverhoopt toch mijn of onze wereld is binnen gekomen.
Rob Franse, 27 september 2025
Hoi Rob,
Ik ben de biografie over Heidegger van Safranski aan het lezen. Met de mooie dubbelzinnige titel: ‘Heidegger en zijn tijd’.
Heidegger stond midden in de tijd waar je het over hebt. Hij heeft filosofische redenen aangevoerd waarom hij zich aansloot bij de Nazisme. Het kwam hem goed uit. Hij vond er enkele argumenten en overtuigingen die hij in zijn filosofie al propageerde in ‘Sein und Zeit’. En andere die hij opportunistisch naar de Nazistische ideologie toegebogen heeft.
Het is wrang te lezen hoe hij langzaam door zijn persoonlijke ambitie, onder het mom van een nieuwe ‘revolutionaire’ filosofie overstag is gegaan. Wat dat betreft zou hij niet in het artikel van Ziblatt misstaan, als dat ook over filosofie was gegaan.
Wat je voor jezelf zou kunnen doen is het volgende:
Als je voor een keuze komt te staan, kies voor pluriformiteit, democratie, medemenselijkheid, empathie, mededogen, geweldloosheid etcetra. En vermijdt ‘metafysisch absolutisme’.
Dat vermijden van metafysisch absolutisme onderschrijf ik, temeer daar het voor onze leeftijdsgroep -door de wijze waarop we opgegroeid zijn- een wat verhoogd risico lijkt te zijn.
Ja, dat kan zo zijn. We weten inmiddels hoe hazen lopen, denken we.
Maar ik denk bijvoorbeeld ook aan jongeren die radicaliseren. Of aan de grotere belangstelling voor kerken onder jongeren. Overal waar een zekerheid en waarheid wordt voorgespiegeld als oplossing voor de huidige onzekere tijden.
Het is van alle leeftijden.
Dat is natuurlijk waar Guus. En waar het bij ons in 1e instantie in de manier van opvoeden/opgroeien zat zit het nu vooral in een buitengewoon onzekere wereld. Misschien begint het wel met accepteren……….